Vlerat e së drejtës dokësore në Pukë në një botim të ri shkencor

Sot, nga bashke fshatari im Fatos Hasani more librin e ri te shkruar nga dr. Luljeta Hasan (Dedaj) dhe dr. Fatos Hasani (1) me titull: "E drejta doksore ne krahinen e Pukes. Liber me vlera ku pasqyrohen: Tiparet e pergjithshme te se drejtes dokesore ne Veri te Shqiperise. E drejta dokesore dhe jeta shoqerore ne krahinen e Pukes etj. Puke, me 19 prill 2026

Gezim KOPANI 

_____________
1. Dr. Luljeta Hasani (Dedaj) ka lindur ne Fushe Arres. Eshte diplomuar ne Universitetin e Aleksander Xhuvani ne Elbasan ne degen e mesuesise per lenden Histori Gjeografi. Ka nje pervoje te gjate ne mesimdhenie prane UAMD Durres. Eshte çertifikuar nga Universiteti i Pissa Itali per çeshtjet e Rikualifikimit urban. Ka vazhduar studime ne master  ETSTAB per çeshtjet e Rikualifikimit urban. Ka realizuar nje sere artikujsh shkencore , brenda dhe jasht vendit, Itali, Maqedoni, Kosove etj. Eshte njohese e gjuheve: Italisht, Anglisht dhe Turqisht. Ka botuar librin me titull: "Ndikimi i Elites Politike ne ndertimin e marredhenieve shtet shoqeri qe pati Pandemia ne Arsimin e Larte."
Mban titullin Nderi: "Doctor Honoris Causa" nga UDMP Univesity and Diplomatic Mission for Sevuritu, Peace and Philanthropy based in Bruccels etj.
Dr. Fatos Hasani ka lindur ne Fushe Arrez , Puke. Eshte doktor i Shkencave ne te Drejten Penale. Eshte diplomuar ne Shkollen e Larte te Ministrise se Brendshme dhe ka sherbyer si oficer policie ne disa detyra drejtuese si: Shef i Policise Kriminale ne Komisariatin e Policise Puke, Tepelen, Fier si dhe shef Komisariati ne Kuçove, Diber, Berat, Librazh, dhe Gjirokaster. Po ashtu shef i Krimeve kunder Personit dhe Pasurise ne Drejtorin e Policisese Elbasan, Kryetar i Deges se Policise Elektrike , Rajoni Durres etj si dhe Specialist Hetimi ne Ministrin e Brendshme ne SHÇBA Durres e Kruje. Po ashtu edhe shume trajnime te tjera duke filluar ne SHBA etj. Eshte avokat e antar i Shoqates se Penalisteve Shqiptare dhe Drejtor Kordimimi ne Agjencine Nderkombetare "Stap Crime". Autor i botimeve shkencore ne Itali ne fushen e luftes kunder terrorizimit si dhe i artikujve ne Shqiperi, Kosove dhe Maqedoni. Eshte vlersuar me tituj nderi si; Doktor Honorise Causa, Kalores i Paqes, Nderi i Kombit dhe Ambasador i Paqe.

Ata qe bejne vepra te mira do jene ne xhennet

Allahu i Madheruar thote: "Ata qe besuan dhe bene vepra te mira, ata jane banor te xhennetit (parajeses), aty do jene pergjithmone."  (El Bekare, 82)

Allahu na mundesote berjen e veprave te mira !

Gezim KOPANI 

Rruga dhe Kështjellat mesjetare të Pukës nga shekulli VII - XV (v.600 - v.1400)

Rruget dhe Keshtjellat Mesjetare Shqiptare (shek.VII-XV)

Ne trojet shqiptare nga shekulli VII (v.600) deri ne shekullin XV (v.1400) kishte larmishmeri keshtjellash dhe fortifikimesh. Kjo per shkak te territorit strategjik qe shpesh ishte ne lufte me Bizantin, Sllavet, Venedikasit dhe Osmanet. Keto keshtjella apo fortifikimi nuk ishte te gjitha te njejta. Ata ndryshonin sipas funksionit , vendodhjes dhe periudhes. Nga shekulli VII (viti 600) e ne vazhdim hasen:

1). Kala te Mirfillta

Keto jane Kalat e mirfillta qe sherbenin jo vetem per mbrotje por edhe per luftime. Brenda ketyre Kallave apo Keshtjellave ne gjithe shqiptarin perveç banesave te bonoreve mund te kishte; vend strehime, kulla, kisha, xhami etj.

2). Kala Strategjike

Keto kala u ndertuan ne vendet strategjike si pershembull: pikat kyçe malore , lugina neper te cilat kalonin rruge te rendesishme.

3). Keshtjella Malore

Jane keshtjella te ndertuara ne vende shume te veshtira malore. Keto keshtjella perdornin per mburoj krysisht gur dhe pushtimi i saj ishte mjaft e veshtire.

4). Kulla Vrojtimi dhe Sinjalizimi

Keto nuk ishin keshtjella te mirfillta pasi sherbenim per sinjazilzim ne rast rreziku. Sinjalizimi apo njoftimi per rrezikun qe kanosej behej nepermjet zjarrit dhe tymit. Ka raste qe sinjalizimet beheshin edhe me ze, pershembull me kenge Maje Krahu. Kur armiku degjonte kete ze mendonte se ai po kendon, por ne fakt ai po njoftonte rrezikun qe kanosej. Kenga Maje Krahu eshte mjafte e veshtir ti kuptohen fjalet cfare kenduesi thote. Veçori tjeter e kesaj kenge te lashte ne raste reziku eshte se ajo mund te percillej nga kodra ne koder nepermjet qobaneve derisa arrin tek Kulla sinjalizuese. Kjo kenge eshte mjeft e njohur ne fisin e Kabashit , Puke si edhe ne shume fise te tjera ne trojet shqiptare.
Kullat e Vrojtimit jane te shpeshta dhe qe ne shumicen e rasteve nga ana e vizuale e shikojne njera tjetren. Kulle vrojtimi kan edhe Kalat kjo per efekt kominikimi.

5). Banasa te fortifikuara 

Keto banasa quhen Kulla dhe hasen kryesisht ne veriun e Shqiperise. Jane kryesisht banesa te fortifikuara dhe te mbrojtura mire me frangji etj. 
 

6). Kala bregdetare

Jane kalat qe mbronin tregtine detare etj. Kete lloje jane ne: Durres, Ulqin etj.

Bazuar ne te dhenat historike si dhe ne referenca te ndryshme, fare qarte del se: Edhe teritori i Pukes ishte pjese e rendesishme sa i takonte mbrotjes  dhe sinjalizimit. Ne disa pika ka pasur Keshtjelle Malore, Kulle Vrojtimi dhe mbi te gjitha Banesa te fortifikuar, kjo edhe per shkak te rruges mesjetare qe lidhte trojet shqiptare dhe jo vetem. Keto Keshtjella Malore , Kulla Vrojtimi dhe Sinjalizimi kishte ne Puke, Kabash, Micoj , Flet etj. Ndersa Banesa te Fortifikuara (shtepi Kulle) jane te shperndara ne gjithe teritorin e Pukes. Te gjitha sherbenin per mbrojten e popullsise vendase por edhe per sigurin e rruges ne te cilen kalonin qytetare , tregtar, zyrtar etj. Ndertimi i Keshtjellave Malore apo te Kullave Vrojtuese jepnin nje siguri te plote per perdoruesit e rruges aq sa u ndertuan hane madje deri edhe ne zhvillimin e panairve tregtare siç ishte ai ne fshatin Kabash te Pukes.

Per me shume ju mund te shikoni harten bashkangjitur artikullit qe tregon: kalat. keshtjellat, kullat etj dhe rruget mesjetare duke filluar nga shekulli VII (pra viti 600 e ne vazhdim) publikuar ne vitin 1984, nr.27, nga revista "Monumentet"

Pergatiti

Gezim KOPANI

Çfarë thotë islami për betimin ?

Betim eshte perforcimi i nje fjale apo pune duke permendur diçka madhore te cilen nuk ben ta shkelesh. Ne shume shoqeri betimi ze vend te rendesishem, sidomos tek shqiptaret, por edhe tek besimtaret. Historia na tregon se beimi tek shqiptaret eshte diçka shume e madhe dhe teper e rendesishme. Per shkak te ndikimit pagan, ne lashtesi shqiptaret benin betime pagane si: "Pasha qiell e toke" , "Per buk e kryp." si dhe betime ne mite te ndryshme. Me pas filluan te behen betime ne vende apo njerez te shenjte, betime idologjike si pershembull gjate komunizmit: "per idal te partise" dhe betimi ne Zot. 

Betimet qe behen jo ne emer te Allahut si psh: betimet pagane, ne krijesa, ne mite, apo te ashtequajtur vende te shenjta , jane te ndaluara ne besimin islam. Myslimaneve u lejohet te behetohet vetem ne Allahun e madheruar. Aq mire u mireprit definicioni i betimin vetem ne Allah tek shqiptaret saqe ato u vendosnin emrin e femijeve si Jemin. Fjala jemin do te thote "dore e djathte" pasi vete fjala Jemin eshte perdorur per te emeruar betimin pasi kur myslimanet benin betim japin doren e djathte njeri tjetrit qe kuptohej dakortesia dhe pranimi i betimit dhe ruajtjes se tij. Po ashtu shqiptaret vendosnin emrin Betim femijeve, kjo per te treguar qe betimi dhe besa jane vyrtyte te larta qe nuk duhen thyer dhe harruar.
Ne aspektin terminologjik islam "betim" eshte: "Konfirmimi i kryerjes ose jo te nje veprimi duke permendur emrin e Allahut te Madheruar."

Qe ndonje te betohet duhet te jete i afte nga ana mendore, te kete arrit moshen madhore, te jete mysliman, te kete mundesi te mbaj betimin dhe te jete i lire ne berjen e betimit. Betimi i pranuar nga myslimanet eshte betimi vetem ne emer te Allahut. Ka disa lloje betimesh: 1). Betim i rregullt , 2). Betim i paqellimt 3). Betim i qellimt , 4). Betim i rreme si dhe betime per: 1).Betim per kryerjen e vepra te obliguara 2). Betim per kryerjen e veprave te ndaluara 3). Betim per kryerjen e veprave te pelqyera etj.

Sipas Hanefis dhe Malikut: "Nese ne betim permendet emri i Allahut , atehere ky betim eshte i rregullt dhe i pranuar, por nese thjeshte thuhet: "Te betohem" por pa permend emrin e Allahut eshte betim i vetem." Ndersa tek Shafiu, Ahmedi etj "betimin e kushtezojne edhe me nijetin (qellimin)."

Betimi i profetit Muhammed a.s.

Profeti Muhammed a.s. betohej duke thene: "Betohem ne Ate qe eshte ne dore shpirti im, Allah." (Ebu Daud) , ose "Betohem ne Ate qe na i transformon zemrat, Allah" (Ebu Daud)

Ndalohet betimi ne diçka tjeter perveç se ne emrin e Allahut 

Kush betohet ne diçka tjeter perveç Allahut , p.sh; per nje kafsh, njeri etj ky betim nuk lejohet, dhe nuk eshte i vlefshem. Ai qe ben kete lloj betimi ka bere gjynah, pasi njeh apo madheron dike tjeter ne vend te Allahut te Madheruar.
Nje here Profeti a.s. takoi Umerin r.a. dhe e gjene duke u betuar ne emrin e babait te tij. Profeti a.s. i tha: "Allaha i Madheruar ka ndaluar te betohemi ne emer te prinderve. Kush deshiron te betohet, le te betohet ne emer te Allahut ose te hesht (te mos e bej)." Ibn Umeri r.a. qe e transmeton kete hadith tha: "Per Allahun , nuk jam betuar me ne emer te prinderve te mi, qe kur e degjove kete nga profeti a.s."

Sinqeriteti ne betim 

Profeti Muhammed a.s. ka thene: "Betohuni vetem ne emer te Allahut dhe vetem kur te jeni te sinqerte."
(Ebu Daudi)

Betimi ne krijesa

Ashtu sikurse betimin jo ne ener te Allahut , apo betimi i rrem, edhe betimi ne krijesa eshte i ndaluar. Vertet qe Allahu ne Kur'an psh betohet duke thene: "Betohem ne Kur'anin e lavdishem" (Kaf,01), apo "Betohem ne diellin dhe driten e tij" etj eshte atribut vetem i Allahut te madheruar dhe kete e ka bere me qellim  per terhequr vemendjen dhe per te nxjerr mesim dhe per te kuptuar funksionin e tyre. Pershembull betimi ne yje eshte bere qe njerezit ta kuptonin se ato jane bere per nje qellim (mbrotje, pik referimi = per rruge, orientimi) dhe se nuk mund te adhurohen. Po ashtu edhe betimet e tjera qe gjenden ne Kur'an si betimet ne: hene, era, malin Tur etj. 

Betimi ne Kur'anin e bekuar

Betimi ne Kur'nin e bekuar lejohet, pasi ky betim eshte i drejte pasi betohesh ne fjalet e Allahut.

Thyrja e betimit 

Sa i takon thyrjes se betimit kemi disa mendime: Sipas Shafiut: "Nese ndonje nuk e mban betimin apo e thyen ate, ai eshte i detyruar ta shlyej betimin" ndersa sipas Malikut "Nuk eshte obligim te shlyhet."
Nese nje person betohet duke thene: "Nese e bej kete, do te jap sadaka." atehere sipas shumices se dijetareve ky person duhet ta shlyej betimin. Nje mendim tjeter eshte: "Nese thyhet betimi, atehere ai duhet te bej ate qe ka thene ne betim."

Betimi paqellimte 

Qellon te reshqas goja dhe te besh nje betim. Ky nuk eshte betim i mirefillte , pasi ai e ka bere pa qellim. P.sh "do pish kafe." 
Nga Aishja r.a. tregohet se kishte qene nje person qe thoshte: "Po , per Allah", "Per Allah jo" pra e bente pa qellim. Pikerisht per kete Allahu zbriti ajetin e Kur'anit qe thote: "Allahu nuk ju kerkon llogari per betimet tuaja te paqellimta." (El Bekare, 225)

Betimi i qellimte

Nese ndonje ben betim me qellim , dhe nuk e realizon kur behet fjale per mire , atehere ai obligohet ta kryej. Per kete lloj betimi, pra te qellimit Allahut xh.sh thote: "Allahu nuk ju merr ne pergjegjesi per betimet tuaja te paqellimta, por ju merr ne llogari per ato qe jeni zotuar qellimisht. Shpagimi i ketij betimi eshte duke ushqyer dhjete te varfer me ushqim mesatar qe ushqeni familjen tuaj, ose duke i veshuar ata (dhjete persona) ose duke liruar nje rob. Kush nuk ka mundesi ti beje keto, le ti agjeroj tre dite. Ky eshte shpagim per betimet tuaja kur i theni ato. Ndaj ruani betimet tuaja." (El Maide, 89)

Betimi i rrem

Ky eshte ai betim , nepermjet te cilit shkel te drejtat e te tjereve apo ka per qellim mashtrimin e tjetrit. Ky lloj betimi ne islam konsiderohet nje nga gjynahet me te medha. Ai qe ben betim te rrem, nuk mund te shlyej ate. Per kete Allahu xh.sh. thote: "Mos i perdorni betimet tuaja per dredhi mesh jush (per te mashtruar), dhe te reshqisni pas forcimit, e te shijoni te keqn e dredhise per shkak se penguat te tjeret nga rruga e Allahut, e ju qe beni kete do keni denim te madh." (En Nahl, 94)
Profeti Muhammed a.s. ka thene: "Gjynahe te medha jane: Te besh shok (shirk) Allahut, betimi i rrem dhe perfitimi i nje pasurie ne rruge te padrejte." (Buhari)
Ndersa ne nje thenie tjeter profetime kemi: "Kush ben nje betim te rrem, i ka pergatitur vetes nje vend ne zjerr." (Ebu Davudi)

Betim i detyruar 

Ky lloj betimi, hyn tek ato veprime qe kryhen pa desherin e personit, pershembull mund te jete betim nepermjet dhunes. Nese ndonje ne kushte jo te liris , detyrohet te betohet te kryej dicka ai por qe e ka ne dore te kryej ose jo , nuk obligohet te kryej betimin e bere padeshiren e tij.

Nese harron 

Nese ndonje betohet te bej nje pune , por nga harresa nuk e ben nuk konsiderohet se e ka shkel betimin. Per kete profeti Muhammed a.s. ka thene: "Allahu xh.sh e ka falur popullin time per punet qe i ben gabimisht, mos kryerja e ndonje pune per shkak te harreses dhe kur detyrohet te kryej nje pune pa deshiren e tij." Ne lidhje me kete Allahu xh.sh. thote: "Nuk ju quhen gjynahe ato qe keni bere gabimisht (paqellim)." (El Ahzab, 05)

Lejohet thyrja e betimit ?

Lejohet thyrja e betimit kur e kupton se thyrja e betimit ka me dobi se mbatja e tij. Per kete Allahu xh.sh thote: "Mos e beni pegese betimin ne Allahun, kur deshironi te beni pune te mire, te silleni mire dhe te beni pajtim ndermjet njerezve." (El Bekare, 224)

Kush perjashtohet nga betimi ?

Perjashtohet ai qe ne betim thote: "Nese do Allahu". Per kete kemi thenien e profetit Muhammed a.s. qe thote: "Kush betohet dhe shton ne betimin e tij "Nese do Allahu" dhe nuk e realizon betimin, ai nuk konsiderohet se e ka shkel betimin." (Ibn Umeri r.a)

E mbyll me nje thenie te bukur te Omeri r.a. qe thote: "Nese ne zemren tuaj nuk vendosni Allahun ne vend te pare, jo vetem qe humbisni Allahun, por edhe ato qe i vendosni ne vend te pare do ti humbisni."

Pergatiti

Gezim Kopani

Hytbe e xhumas mbajtur ne xhamin e qytetit Puke me date, 10 prill 2026

Pese gjynahe nuk mund te shlyhen

Profeti Muhammed a.s. ka thene:
"Pese gjynahe nuk mund te shlyhen: 1. Te berit shok (shirk) Allahut te Madheruar, 2. Vrasja e njeriut me te pa drejte, 3. Shpifja per nje besimtare. 4. Betimi i rreme dhe 5. Perfitimi i nje pasurie ne menyre te padrejte." (Ahmedi) 

Gezim Kopani