Ne angazhimin tim modest mbi historine e rrethit te Pukes, veçanarisht historise se zhvillimit te besimit islam ne kete treve, me ka dhene mundesin te lexoj nje game te gjere burishme arkivore dhe te kronikaneve te ndryshem, si autor perendimor, por edhe osman.
Krahas te dhenave arkivore dhe te stiudiuesve perendimore , jane edhe burimet arkivore osmane, te cilat paraqesin te dhena me interes te larte historik mbi organizimin administrativ, shoqeror dhe fetar nder shekuj ne treven e Pukes.
Disa dokumenta qe kam arritur te lexoj deri me tani deshmojne se treva e Pukes perfaqeson nje nga vendbanimet e hershme te Shqiperise veriore. Referencat e shumta te kronikaneve dhe udhe pershkruesve perendimore dhe osman tregojne se kjo treve ka njohur forma te ndryshme organizimi administrative dhe shoqerore, duke kaluar ne etapa te ndryshme kulturore dhe fetare, qe nga besimi pagan, me pas besimi i krishtere dhe me vone edhe besimi islam.
Ne kete kuader, vend te veçante paraqet edhe periudha kur Puka permendet ne burimet osmane fillimisht si Nahi dhe me vone Kaza, çfare deshmon per rolin dhe poziten qe kjo treve ka pasur.
Duke vlersuar rendesin e ketyre zhvillimeve historike, vendosa te kontaktoj me studiuesen e njohur te arkivave osmane, Dr. Ayten Ardel , e cila me profesionalizem dhe perkushtim beri kerkime ne arkivin e Perandorise Osmane qe ndodhet ne qytetin e Stambillit.
Rezultatet paraprake te ketij hulumtimi perbejne nje zhvillim tejet te rendesishem per historin e treves se Pukes. Sipas te dheneva te evidentura nga Dr. Ayten Ardel, ne fondet e Arkivit te Perandorise Osmane te Stanbollit ruhen mbi 400 tituj dokumentash qe lidhen drejperdrejte me Puken.
Ekzistenca e nje fondi kaq te pasur, eshte nje pasuri qe i shtohet edhe me shume Pukes, krahas dokumentave dhe arkivave perendimore.
Per rrjedhoje, transkriptimi dhe perkthimi dhe botimi shkencore i ketyre dokumentave dhe jo vetem do perbente nje vlere te shtuar historike qofte per treven e Pukes, por edhe me gjere, duke sjell ne vemendje nje pasuri arkivore me vlera te medha historike dhe studimore per te kaluaren e treves se Pukes dhe me gjere.
Ne ne gusht te vitit 2017 nga vizita qe me beri ne Puke historiani Doç.Dr. Ilkay Erken me vuri ne dispozicion disa dokumenta qe flasin mbi Kazan e Pukes , Bajraket, numrin e popullsise sipas viteve etj.
Ne fund te ketij shkrimi , deshiroj te falenderoj Dr. Ayten Ardel per gadishmerin dhe bashkepunimin, me urimin qe keto dokumenta ne te ardhmen te dalin ne drite per pukjanet, historianet dhe jo vetem.